pers > op'e planken > detail
Resnsy fan Henk van der Veer
Feuilles mortes, fan Josse de Haan makket yndruk

DE HOMMERTS- De roman, syn sande al wer, Feuilles mortes, fan Josse de Haan makket yndruk. It is t noch yn gjin romantsje dat de lzer even tusken de bedriuwen troch lze kin. De kop moat der goed by, mar it is sndermis in roman dyt de lzer by de strt krijt. It boek is tjn troch Venus yn Frjentsjer. De tjouwerij dyt troch De Haan en Tr. Riemersma op 5 maart 2003 oprjochte waard.

Lykas yn in soad oar wurk fan De Haan stiet yn syn nijste roman de relaasjeproblematyk sintraal. De roman is skreaun t it perspektyf fan trije manlju wei, in IK, in DO en in HY.
Dat makket it lzen der somtiden net ienfldiger op, wol nijsgjirriger. Sterker noch, der is neat op tsjin om dit boek yn trijen te partsjen en ls de stikken apart, t de trije ferskillende perspektiven wei

De trije manlju lykje net op elkoar, mar der is yn elts gefal dochs ien ding dat harren bynt. Se binne alle trije sljocht op it sjanson Les Feuilles Mortes fan Julitte Grco. Mei dat fers iepenet de skriuwer ek syn roman. In tryst, mar ek yn it moed taastend fers, in fers oer leafdes dyt stjerre. As metafoar foar de leafde dyt stjert, de fallende ikeblden op it omkaft fan it boek.

Nei it ferstjerren fan (in ) Anna, is har soan slim nwennich en om dy nwennigens te kanalisearjen skriuwt hij brieven oan syn ferstoarne mem. Elke moanne in brief mei fragen, mar hy krijt gjin antwurd werom. De brievebus yn de horizontale doar, de sark, op it tsjerkhf wurdt net lege. In skriuwer krijt dizze brieven yn hannen en hij brkt de epistels foar it skriuwen fan in roman. In DO, in IK en in HY sykje el op har eigen unike wize nei Anna. Ien, de DO-figuer, libbet mei de klean fan Anna oan de muorre as in klzner. In oare-ien, de IK-figuer, besiket tichteby Anna te kommen troch brieven te skriuwen en sa har libben te rekonstruearjen. En de tredde persoan, de HY, siket Anna yn al dy Annas dyt er yn syn libben moete hat. Hy hat ek brieven fan Anna.

Oait hie er santjin brieven fan Anna krigen, yn in jier tiid, neidat se weromgongen wie nei de std drt se nei de oarloch opgroeid wie. Santjin brieven, elk yn in moaie slf, skreaun yn in prachtich lizzend hnskrift dat it gefoelsmjittige fan Anna nderstreke. It gong yn dy brieven oer wat se meimakke, tocht, belibbe en bepraten hiene tegearre. Se skreau ek oer in takomst- foar him, foar har. It wiene altiten skieden takomsten as wie de magyske bn mei it ferline nei it ferhzjen feroare yn in spoarferbining tusken syn wente en harres. Se libbe yn dy brieven, mar tagelyk like it wol oft se sels in brief wurden wie. In brief koe noait de libbene tiid ferfange- allinne oproppe. De wurden beskreaunen sitewaasjes drt se tegearre yn foarkamen, mar hy koe allinne mar himsels oanreitsje. Sij ferskle har achter de wurden, de ferhalen dyt se op papier sette. Se hie it oer in wurklikheid dyt bestien hie, drt er in rol yn spile, mar op itselde stuit wie san realiteit yn de skreaune wurden ferdwn. It wie literatuer wurden.

Persoanlik fyn ik de stikken fan de HY-figuer it sterkst, dy parten sprekke my it meast oan. Hjir wurdt ek it ddlikst makke wrt it yn dizze roman allegear om draait, it sykjen nei de identiteit.. Wa bin ik? Wr kom ik wei? Wr stean ik no? En wr moat ik nei ta.?
In prachtich stikje proaza stiet oan it begjin fan it tredde haadstik fan dizze roman. In pear lju, famyljeleden (?), hawwe trije tfanhzersdoazen en de houten soldatekiste mei famyljestikken ferneatige. Troch dat ferneatigjen hiene se de HY-figuer syn ferline en achtergrn opromme:

Hy moast dat no allegearre by elkoar fantasearje, want de papieren feiten koene noait wer kontrolearje, wjerlizze en korizjearje. Hy wie net mear by steat en bewiis wrt er weikaam, en drtroch hie er ek gjin inkeld idee wrt er hinne gong. Syn skiednis bestie t sn nammen op twa grfstiennen, n trije blikken doaskes mei fotos fan famyljeleden t in fier ferline drt er foar de helte de nammen net fan wist.

Slagget it de trije manlju om Anna benei te kommen? Soms, mar at it der op liket dat it wze sil, wurdt de tsjoen ferbrutsen. Troch oantinkens, troch langsten, der sit tefolle rs op it ferline. Kwa foarm en ynhld is Feuilles mortes, in hiele nijsgjirrige roman en heart it ta it bste wat Josse de Haan oant no ta skreaun hat.

Henk van der Veer

Josse de Haan: Feuilles mortes, Utjouwerij Venus, Frjentsjer ; 213 siden ; Priis : 17,90










Sneeker Nieuwsblad, 30.05.2005
 
 
<< terug