'It leaflike griene van de Noardwaard'
“ It leaflike griene van de Noardwaard ”
Tekst: Henk van der Veer
Hoeveel gebieden in Nederland zijn er nog waar je alleen maar je eigen ademhaling, je eigen voetstappen en het ruisen van het riet kan horen? Een retorische vraag van Hans Pietersma (50), districtshoofd West en Zuid van It Fryske Gea. Pietersma geeft zelf het antwoord op de vraag. ‘Yn de Makkumer waarden fynst dy gebieden, soest ris in moarn mei my mei moatte, om dat te ervaren’. Ik neem de uitnodiging met beide handen aan. Wie wil nu niet naar het paradijs op aarde, de Makkumer Noordwaard.
Als we in het groene roeibootje met aanhangmotortje van It Fryske Gea naar de Makkumer Noordwaard toetuffen is het eerste wat opvalt de schelpenbank aan de westzijde. Dergelijke banken komen langs de kust veel meer voor. De opvallende hoge schelpenbank van de Makkumer Noordwaard vormt een natuurlijke waterkering. De schoorwal bestaat uit allemaal fossiele zoutwaterschelpen uit de tijd van de Zuiderzee. Bij zuidwesten wind worden er nog steeds meer nieuwe schelpen op afgezet. Vanaf de Afsluitdijk is de fraai blinkende kustlijn bij ‘sinneskynwaar’ duidelijk te zien Op mijn vraag of dat proces mettertijd niet stoppen zal antwoordt Pietersma bevestigend, om er meteen aan toe te voegen dat ‘ wy dat net mear meimeitsje sille.’
De Makkumer Noordwaard maakt deel uit van een vrijwel aaneengesloten natuurgebied. Naast de Noordwaard, zijn dat de Makkumer Zuidwaard, de Kooiwaard bij Piaam, de Workumerwaard, Stoek Herne bij Hindeloopen, de Bocht van Molkwerum, de Mokkebank bij Laaksum en de Steile Bank bij Oudemirdum. Het totale gebied, waar Pietrsma en zijn mannen het beheer over voeren of toezicht houden bestrijkt meer dan 4000 ha.
Kitesurfing
Toezicht houden in dit fraaie maar ook kwetsbare natuurgebied in het zuiden van Friesland is noodzakelijk vindt Pietersma. Met name de kitesurfing aan de Friese IJsselmeerkust baart het districtshoofd zorgen. Pietersma:
“ Dy kite sit oan in flieger fêst, dy’t op beurt sit wer fêstsitte touwen fan 35 à 40 meter. Dy kinne leadrjocht de loft yn, en júst dat silhouet fan dy flieger dat is foar fûgels hiel beangstigend. Troch de kitesurfing komme de fûgels net ta rêst en dat is no krekt wol hiel wichtich. Want fûgels hawwe net allinne fretten noadich om yn goede kondysje te kommen, mar ek rêst. Dy goeie kondysje is foar fûgels fan belang om de tocht nei de wintergebieden te folbringen. At se no hieltyd steurd wurden bij it fretten, dan duorret it frij lang foardat se op har gewicht sitte om de lange tocht oan te gean. Mar net allinne de mins bedriget de waarden ek it gefaar fan ferdroeging leit op’e loer. It gefolg dêrfan is dat der hjir allegear bosk ûntstiet.”
Als we het bootje aanleggen op de Makkumer Noordwaard, is het eerste wat mij opvalt de geur. De reuk van bloeiende kamille heerlijk! Sfeer is moeilijk in woorden te vangen. Toch vraag ik mijn exclusieve natuurgids het te proberen. Hans Pietersma:
“Foar my is benammen de Makkumer Noordwaard sa bysûnder omdat der spesjale fûgels en planten binne. Uteraard is de berikberheid fan de Noordwaard ien fan de sjarmes, do kinst der allinne mei in boatsje komme. En dan noch de útgestrektheid fan it gebiet, de rêst. Hoefolle plakken binne der yn Nederlân noch dêrsto dyn eigen sykheljen hearre kinst. It lûd fan dyn fuotstappen. It rûzjen fan de wyn yn it reid, want wyn is hjir altyd. De sjarme fan it gebiet leit foar my ek yn ‘it lieflijke’ griene, de beskutting, de stilte. Yn it ferborgene leit neffens my it unike karakter fan de Noordwaard.”
Na deze poëtische woorden laten we de stilte op ons inwerken, horen alleen maar het geluid van de talrijke rietvogels. In het moeras broeden zeldzame vogels als Snor, Baardmannetje en de Grote Karekiet. Boven de rietlanden zweven voortdurend Bruine Kiekendieven. We etaleren onze kennis van de Friese vogelnamen en noemen de majestueuze zwevers Hoannebiter, Hoannemosk en Mûzebiter. Hans vertelt dat hij tijdens een excursie in de herfst ooit drie Zeearenden boven de Sotterumergeul zag. ‘Om noait wer te ferjitten’. Ik geloof hem graag.
Roerdompproject
We lopen over een breed aangelegd pad verder de Noordwaard in. Dan blijft de bebaarde opzichter staan en vertelt over het zogenaamde Roerdompproject, waarmee binnenkort van start wordt gegaan. Hans Pietersma over dat project:
“ We steane hjir foar in sleat, dy’t hielendal tichtgroeid is mei reid. Do sjochst him net, mar ik haw de sleat peild en ik kin dy fertelle datsto der oant de middel ta yn giest. At de sleat fol wetter is, stiet der sa’n 1.75 meter à 2.00 meter. Dat is frij djip en frij smel, want de sleat is mar fjouwer meter breed. Wat wy no fan doel binne is, om lâns dy sleat in ûndjippe strook te meitsjen dêr’t wetter yn komt te stean ta in djipte fan 75 sentimeter oant nul. De breedte fan dy strook sil fariearje fan 10 oant en mei 20 meter. Dêr komt organys materiaal frij, dat wy yn in kade lizze. De sleatten wolle wy wat ûntdjipje, mei it sân dat frij komt. Fierders wolle wy mei de sleatten in ferbining meitsje nei de Sotterumergeul. Op dit momint is it noch sa dat der ien sleat in iepen ferbining hat, mei in net al te brede dúker der yn. Wy wolle mear dúkers oanbringe, mei in trochsneed fan 80 sentimeter, wêrtroch it wetterlibben maklik yn- en útgean kin. Troch it oanlizzen fan dy slenk lâns dy sleat moatte der mooglikheden ûtstean foar in better foedseloanbod foar de Reiddomp.”
Niet alleen de vogelrijkdom, al dan niet in het verborgene, ook de flora op de Noordwaard is overweldigend. Onder de vele zeggesoorten is de meest bijzondere de Waardzegge, die in 1960 voor het eerst in Nederland op de Noordwaard werd gevonden en zich daar een aantal jaren wist te handhaven. Uiteraard knielen we bij de verschillende orchideesoorten, waarvan de Groenknolorchis zeker genoemd moet worden. In één van de vele verruigde rietveldjes wijst Hans mij op de halfparasiet Moeraskartelblad. Het is een merkwaardige éénjarige ondersoort, die pas laat in de zomer begint te bloeien, maar dan wel doorbloeit tot de vorst invalt.
Het weelderige rietlandschap en de bloemrijke ruigten trekken ook veel vlinders aan, waaronder trekvlinders als de Atalanta. Ook de zeldzame Oranje Luzernevlinder schijnt op de Waarden voor te komen. We zien ze tijdens onze wandeling niet. Ook de Noorse woelmuis moet een plaatsje in dit gebied hebben, maar laat zich net als de wel aanwezige reeën deze morgen niet zien. Wel talloze gonzende insecten, kikkertjes en padden doorkruisen ons pad.
Excursies
Gelukkig houdt It Fryske Gea al dit moois niet voor de mensen verborgen. Hans Pietersma:
“ We hawwe nochal wat oanfragen foar ekskursjes, dy’t hjir ek hinne wolle. Ofrûne jier hawwe we yn gearwurking mei de feriening fan ’t Nut út Makkum hjir ek ekskursjes hinne hân. We tochten dat de belangstelling wol wat tafalle soe, mar doe’t noch net iens alle advertinzjes pleatst wiene sieten we al op mear as hûndert belangstellenden, dy’t oerfart wurde moatsten. En dat wiene allinne mar Makkumers.”
We beëindigen onze excursie met een boottochtje over de Sotterumergeul, waar we een prachtig uitzicht op het biezen landschap hebben. Een Knobbelzwaan met haar jongen zwemt statig door het water. Dit is hun koninkrijk! Aangegeven door een geel bordje op een paal met als tekst ‘Friese IJsselmeerkust. Kwetsbaar gebied. Verboden toegang’. Ik voel me een bevoorrecht mens dat het verbod even niet voor mij gold.
It Fryske Gea ( Nijs ), 01.08.2004
|
 |
